“Bij vaccins draait alles om veiligheid en kwaliteit”

In mei hoopt hij zijn 81ste verjaardag te vieren, toch is professor Joost Ruitenberg nog volop actief. Al decennialang is hij een autoriteit op het gebied van vaccins en hij deelt zijn kennis nog altijd graag. “Studenten begeleiden geeft me heel veel plezier”, aldus de hoogleraar internationale volksgezondheid aan de VU. Onlangs gaf professor Ruitenberg een lezing voor medewerkers van MSD.

“Mijn eerste contacten met MSD waren in de jaren 80. In de VS had MSD toen al een gecombineerd vaccin ontwikkeld dat beschermde tegen bof, mazelen en rode hond. Nederland had nog geen bofvaccin, dus zo’n gecombineerd vaccin wilden wij hier ook wel. Het RIVM, waar ik toen werkte, stuurde me naar Amerika om het bofvaccin ‘los te weken’ bij MSD-icoon Maurice Hilleman, uitvinder van tientallen vaccins voor mens en dier. Ik herinner me hem als een steengoede vent! Hij vroeg of ik wel wist wat ‘de bof’ was. Alleen vaag, moest ik toen bekennen…”

Mede dankzij de inspanningen van mensen zoals Ruitenberg en Hilleman worden Nederlandse kinderen nu al jaren beschermd met het genoemde combinatievaccin én vele andere vaccins. Al toont de professor zich bescheiden. “Je doet het altijd samen, met onderzoekers en beleidsmakers, maar ook met partijen zoals MSD. Ik vind het bijvoorbeeld nogal indrukwekkend dat hier jaarlijks tientallen miljoenen vaccins verpakt worden, voor mensen in meer dan 100 landen.”1

HPV

Na schoon water leveren vaccins de belangrijkste bijdrage aan het voorkomen van infecties en ziekte bij mens en dier2. Met zo’n 100 verschillende veterinaire vaccins draagt MSD Nederland bij aan ziektepreventie van 50 miljard dieren wereldwijd3. Daarnaast zijn er de verschillende humane vaccins van MSD die mensen beschermen tegen ziektes zoals hepatitis A en B, waterpokken en vormen van kanker en andere ziekten die veroorzaakt worden door types van het Humaan Papilloma Virus (HPV).

“In 2009 besloot de Minister om het HPV-vaccin op te nemen in het Rijksvaccinatieprogramma, voor meisjes vanaf 12 jaar“4, vervolgt Ruitenberg. De Gezondheidsraad had aan de Minister ter overweging gegeven om het vaccin ook aan jongens aan te bieden. Dat gebeurde toen niet, maar ik sta nog steeds voor 100% achter het advies om dat wél te doen. Met het oog op het actief immuniseren van hele groepen mensen is dat veel beter.”

Groep beschermd

“Vaccineer je zo’n 95% van alle mensen in een groep, dan is die groep als geheel beschermd5. Zo hebben we ook de strijd tegen de pokken gewonnen5. Dat was fenomenaal!”

“Zijn er teveel mensen besmet met een virus of bacterie of is de vaccinatiegraad te laag, dan kan dat leiden tot een uitbraak van bijvoorbeeld mazelen of kinkhoest. Vaccineren is en blijft dus cruciaal, ook al komt een ziekte niet meer voor.”

Nut en noodzaak

Professor Ruitenberg praat euforisch over nieuwe vindingen op het gebied van vaccins, zoals slimme toedieningsvormen waardoor een prik niet meer nodig is. Het is dan ook geen verrassing dat hij minder blij is met de in ons land veelgehoorde twijfels over nut en noodzaak van vaccinaties.

“Een virus trekt zich niets aan van grenzen. Stel dat iemand zich uit religieuze overwegingen niet laat vaccineren en die persoon besmet familieleden, dan kan dat leiden tot een uitbraak. En dat gebeurt dus ook!”

“Maar we hebben nu ook de antroposofen en de ‘grachtengordel’. Gevoed door sociale en andere media spreken veelal hoger opgeleide mensen zich uit tegen vaccinatie6. Flauwekul vind ik dat. Als je je maar een beetje verdiept in de materie, dan weet je dat bij vaccins alles draait om veiligheid en kwaliteit.”

Bij het produceren en verpakken van MSD-vaccins is zo’n 70% van al het werk gerelateerd aan kwaliteitsbewaking7. “Dat verbaast me niet”, reageert Ruitenberg. “Bij vaccins heb je immers te maken met biologisch materiaal, je brengt afgezwakte of gedode ziektekiemen bij iemand in. Dan is het volkomen logisch dat je elke stap in het productieproces minutieus controleert.”

Hoe kijkt de professor terug op het werken met vaccins? “Het is heel spannend immunologisch werk en in al die jaren heb ik altijd met eigen ogen kunnen zien hoe zorgvuldig dat gedaan wordt. En het zal ook altijd door blijven gaan. Iedere dag worden we een stukje beter in het leggen van de juiste puzzelstukjes, maar de puzzel is nog lang niet af!”

Prof. Dr. E.J. (Joost) Ruitenberg maakte als student de start van het Rijksvaccinatieprogramma in 1957 al mee. Later werd hij onder meer directeur bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Laboratorium voor de Bloedtransfusie. Joost Ruitenberg is erelid van de Gezondheidsraad – tot 2017 was hij daar voorzitter van het College van Toezicht – en hij is één van de ongeveer 550 leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie voor de Wetenschappen (KNAW).
Klik hier voor meer informatie over de bijdrage van MSD op het gebied van vaccins voor mens en dier.