“Soms moet je emotie met emotie beantwoorden”

“Als de zorg voor gezondheid je werk en passie is, dan is preventie het hoogst haalbare.” Dat zegt Caroline Doornebos, al tien jaar medisch directeur van MSD in Nederland. “Een vaccin dat ernstige ziekte voorkomt en een gunstig veiligheidsprofiel heeft, dat is toch een geweldige uitvinding?”

Humaan papillomavirus (HPV) is een veelvoorkomend virus. Er zijn zo’n 100 varianten van het virus, en ongeveer tien daarvan kunnen verschillende soorten kanker en ziekten veroorzaken bij mannen en vrouwen. Meestal ruimt het lichaam HPV zelf op. Soms lukt dit niet. In dat geval kan HPV bijvoorbeeld baarmoederhalskanker, vaginakanker en vulvakanker veroorzaken. Maar ook, wat minder bekend: genitale wratten en anuskanker bij mannen en vrouwen1.

Doornebos, zelf opgeleid tot arts, was in 2005 één van de eersten die haar zoon en dochter liet vaccineren om ze te beschermen tegen HPV-virussen. “Zij waren allebei jonge tieners en nog niet seksueel actief geweest”, vertelt Doornebos. “Hét moment voor HPV-vaccinatie, omdat het virus seksueel overdraagbaar is en het vaccin minder bescherming geeft als je al virusdrager bent2. Na veel studiewerk was er voor mijn man en mij geen twijfel meer. Hoe zouden we het aan onze kinderen moeten uitleggen, als we niet zouden vaccineren en ze zouden een door HPV veroorzaakte aandoening krijgen?”

Pokken

MSD werkt al meer dan 100 jaar mee aan het ontwikkelen, produceren en distribueren van vaccins3. En daar is Doornebos oprecht trots op. Enthousiast vertelt ze over het heden en verleden van het vaccinwerk bij MSD. “Het vaccin tegen het pokkenvirus werd eind 19de eeuw door MSD voor het eerst op grote schaal gemaakt4. En kijk waar dat uiteindelijk toe heeft geleid: sinds de jaren zeventig komt de ziekte niet meer voor, dankzij een uitgebreide wereldwijde vaccinatiecampagne5.”

Liefde

“Voor mij begon de liefde voor vaccins in 2004. Ik werkte voor MSD’s Clinical Research-afdeling en kreeg voor het eerst te maken met een vaccinstudie. In het Groningse UMCG werd ons HPV-vaccin onderzocht in de klinische studiefase 3, de fase waarin meer inzicht wordt verkregen in de effectiviteit, veiligheid en eventuele bijwerkingen van een kandidaat-geneesmiddel of –vaccin, voordat het middel wordt geregistreerd.”

“Vaccins worden in fase 3 onderzocht bij gezonde mensen, niet bij zieke mensen, zoals bij geneesmiddelen-fase 3-studies. Ook doen er in fase 3 veel meer mensen mee aan vaccinstudies dan aan geneesmiddelenstudies: bij geneesmiddelen gaat het vaak om honderden studiedeelnemers, soms om een paar duizend, afhankelijk van het ziektebeeld. Bij vaccins gaat het altijd om (tien)duizenden mensen.”

Emotie versus wetenschap

“Toen, in 2004, dacht ik: wat is dit mooi en belangrijk werk! Dat denk ik nog steeds, maar ik maak me ook zorgen. Er wordt immers veel geschreven over het thema ‘vaccinveiligheid’. Van nature ben ik een emotioneel mens, maar ik ben wetenschappelijk opgeleid, lees daarom over onderzoeksresultaten in vakbladen en neem beslissingen over het al dan niet geven van een vaccin op basis van wetenschappelijk vastgestelde feiten en wetenschappelijk onderbouwd bewijs.”

“Op basis daarvan heb ik laatst een collega over haar vaccintwijfels heen kunnen helpen. Maar de dialoog over dit thema kan ook lastig zijn. Vaak is het een emotioneel geladen discussie, het gaat immers om je kinderen!”

“Onlangs schreef huisarts Corien Heemstra-Borst een indrukwekkend en veel gedeeld opiniestuk in NRC Handelsblad. In haar medische loopbaan heeft ze veel verdrietige gevolgen gezien als kinderen niet worden gevaccineerd. Het betreft vaak jonge kinderen, daarover schrijft ze. Dokter Heemstra toont de keerzijde: wat kan er gebeuren als je níet vaccineert.”

Drie redenen

De drie meest gehoorde redenen om vaccinatie te weigeren zijn de overtuiging dat kinderziekten niet zo ernstig zijn, angst voor bijwerkingen en de behoefte aan meer informatie over risico’s en bijwerkingen6.

“Kinderziekten kunnen wél ernstig verlopen. Van de mazelen kunnen kinderen bijvoorbeeld heel ziek worden, heel soms komt het zelfs voor dat ze eraan overlijden. En toch hoor je vaak dat het een onschuldige ziekte is. Daarnaast moet je nooit voorbijgaan aan het belang van groepsimmuniteit. Dat brengt een extra verantwoordelijkheid met zich mee. Jouw kinderen kunnen ziek worden als je ze niet laat vaccineren, maar je verhoogt óók het risico voor kinderen van anderen. Niet voor niets zien we bijvoorbeeld mazelenuitbraken in regio’s waar het aantal gevaccineerde kinderen lager is7.”

Bijwerkingen

“Wat betreft bijwerkingen: klinische studies en vervolgonderzoek worden nergens zo zorgvuldig gedaan als studies met vaccins. Nationaal, Europees en wereldwijd wordt doorlopend aan ‘signaaldetectie’ en surveillance gedaan. Voor zowel geneesmiddelen als vaccins moet je voortdurend PSUR’s (Periodic Safety Update Reports) blijven opleveren aan de overheden, ook na goedkeuring, totdat het geneesmiddel of vaccin nergens ter wereld meer wordt gebruikt. Zo wordt onder andere onderzocht of gemelde bijwerkingen ook daadwerkelijk samenhangen met het gebruik van het geneesmiddel of de toediening van het vaccin.”

“De rapportageplicht gaat voor vaccins echter verder: het gaat hier immers om het voorkomen van ziekte bij gezonde mensen! Zo is er bijvoorbeeld binnen de Wereldgezondheidsorganisatie een speciale commissie die vaccinonderzoek doet en ook het Amerikaanse én Europese CDC (Center for Disease Control) hebben een comité dat o.a. specifiek gemelde bijwerkingen rondom vaccins onderzoekt om te kijken of die toevallig optraden, of echt te maken hadden met de toediening van het vaccin.”

Feiten

“Tot slot nog even wat feiten”, concludeert Doornebos. “Maar één keer in de geschiedenis is een vaccin (tegen rotavirus) door de fabrikant om veiligheidsredenen teruggetrokken8.”

“Ander feit: sinds 2006 zijn meer dan 270 miljoen doses HPV-vaccin toegediend. Op basis van de herhaalde analyses van de veiligheidsdata die dit heeft opgeleverd is het gunstige veiligheidsprofiel van HPV-vaccins inmiddels aangetoond9.”

“Nog een feit: breed uitgevoerd bevolkingsonderzoek in Australië heeft aangetoond dat de HPV-vaccinatieprogramma’s in die regio daar al hebben geleid tot een afname van het aantal vrouwen met voorstadia van baarmoederhalskanker10.”

“Feit: in een recente studie naar de effectiviteit en het veiligheidsprofiel van een HPV-vaccin zijn maar liefst 14.000 jonge vrouwen betrokken geweest11.”

“Feit: in Nederland worden bij naar schatting 36.800 mensen per jaar HPV-gerelateerde genitale wratten gevonden12”.

“Dit soort feiten en wetenschappelijke informatie kan iedereen opzoeken op internet. Dat deed ook een moeder die over haar zoektocht schreef op Moeders.nu.”

“Ik ben voorstander van vaccins. Dat blijf ik van de daken schreeuwen, in de hoop dat de wetenschap wint van de emotie en dat meer ouders kiezen voor HPV-vaccinatie van hun kinderen. Maar graag leg ik keer op keer óók de emotionele argumenten op tafel. Want soms moet je emotie met emotie beantwoorden.”

  1. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2017-0020.pdf
  2. SmPC Gardasil en Cervarix
  3. https://www.merck.com/about/featured-stories/vaccine-history.html
  4. https://www.merck.com/docs/VACC-1213236-0000-Merck-Vaccines-Branded-Timeline-FINAL.pdf
  5. http://www.who.int/csr/disease/smallpox/en/
  6. https://www.ntvg.nl/artikelen/nieuws/waarom-mensen-hun-kinderen-niet-laten-inenten
  7. https://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/
    Algemeen_Actueel/Nieuwsberichten/2017/Risico
    _op_mazelenuitbraken_
    neemt_toe_met_dalende_vaccinatiegraad
  8. https://www.cdc.gov/vaccines/vpd-vac/rotavirus/
    vac-rotashield-historical.htm
  9. http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665
    /255870/WER9228.pdf;jsessionid=
    DDE2307693F32BB452D9D4CC5B727DBC
    ?sequence=1
  10. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles
    /PMC4967609/
  11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28886907
  12. hhttps://www.rivm.nl/Onderwerpen/H/HPV_
    Humaan_Papillomavirus